archeoologia, paleologia, antropologia - rozważania laika
poniedziałek, 30 października 2006
Ludzie neandertalscy musieli konkurować z hienami
studentnews.pl
W środkowym paleolicie na terenie Europy neandertalczycy musieli konkurować z hienami o źródła pożywienia. Wskazują na to wyniki analiz międzynarodowej grupy antropologów, które zostały opublikowane w ostatnim numerze tygodnika "Proceedings of the National Academy of Sciences".

Międzynarodowa grupa badaczy zajęła się ostatnio analizą fragmentu kości udowej odnalezionej w 2002 r. na francuskim stanowisku jaskiniowym Les Rochers-de-Villeneuve. Datowanie radiowęglowe wykazało, że ten fragment szkieletu człowieka neandertalskiego pochodzi sprzed blisko 41 tys. lat, z warstwy archeologicznej odpowiadającej okresowi środkowego paleolitu.
Na zdjęciu: Lewa kość udowa
z Les Rochers-de-Villeneuve.
Najciekawszym aspektem tego znaleziska z zachodnio-francuskiego regionu Vienne, jest fakt, że pochodzi z jaskini, która była na zmianę zamieszkiwana przez grupę ludzi neandertalskich i drapieżniki, głównie hieny. Co więcej, kość nosi ślady zębów zwierzęcych.
Grupa naukowców działających pod kierownictwem Cedrica Beauval z Instytutu Prehistorii i Geologii Czwartorzędu Uniwersytetu w Bordeaux podejrzewa, że taka bliskość ludzi i hien może świadczyć o istniejącym w środkowym paleolicie współzawodnictwie pomiędzy tymi dwoma grupami o źródła pożywienia i przestrzeń życiową.
Analiza próbki DNA pobranej z fragmentu kości potwierdziła, że badacze mają do czynienia z jednym z ostatnich osobników człowieka neandertalskiego w Europie. Grupa zamieszkująca ok. 41 tys. lat temu jaskinię w Les Rochers-de-Villeneuve żyła w okresie stopniowej kolonizacji Europy przez ludzi współczesnych.
Badacze nie mogą stwierdzić na podstawie zabytków z Rochers-de- Villeneuve czy neandertalczycy padali ofiarą hien, czy jedynie ich zwłoki stanowiły łup drapieżników.
(PAP)
Neandertalczycy żyli niebezpiecznie
studentnews.pl
Nowoodkryte szczątki neandertalczyka z poważnymi uszkodzeniami prawego przedramienia potwierdzają, że życie przedstawicieli tego gatunku było bardzo niebezpieczne.
Maria i Fred Smith z Loyola University w Chicago badając szczątki odkryte w 2000 roku w słynnej dolinie Neandertal niedaleko Duesseldorfu stwierdzili, że żyjący przed 42 tys. lat osobnik uległ około półtora roku przed śmiercią złamaniu kości łokciowej w prawej ręce.
W chwili śmierci osobnika złamanie nie zrosło się jeszcze w stu procentach. Na pewno przez ostatnie miesiące życia był on do pewnego stopnia zdany na pomoc innych. Także pierwszy szkielet tego gatunku, odkryty przed 150 laty na tym samym stanowisku w Neandertal nosił ślady poważnych uszkodzeń głowy i lewego ramienia.
Podobne uszkodzenia wykazuje duża część z pozostałych 300 znalezisk, co pozwala domyślać się, że życie prehistorycznych myśliwych było bardzo niebezpieczne. Badacze porównują charakter obrażeń obserwowanych u neandertalczyków z kontuzjami współczesnych amerykańskich zawodników rodeo. Homo neanderthalensis zamieszkiwał przez ponad 200 tys. lat całą niemal Europę i Bliski Wschód. Wymarł około 27 tys. lat temu.
(PAP)
czwartek, 26 października 2006
Ostatnia twierdza neandertalczyka
Gibraltar - najdalej na południe wysunięty kraniec Europy - był miejscem, w którym najdłużej uchował się neandertalczyk. Tam też rozbity na małe grupki ostatecznie przegrał ze swoim krewniakiem - człowiekiem współczesnym.
Homo neanderthalensis rozgościł się w Europie ok. 200 tys. lat temu, ale po wkroczeniu tu ludzi współczesnych (Homo sapiens) blisko 40 tys. lat temu jego panowanie w Europie szybko się skończyło.


Fot. Jarosław Kubalski

Przez kilka tysięcy lat naciskaliśmy na neandertalczyków, spychając ich na Półwysep Iberyjski. Z badań opublikowanych w najnowszym wydaniu "Nature" wynika, że nasi kuzyni trzymali się tam jednak dłużej, niż zakładano do tej pory.
Błyskawiczna rozprawa z kuzynem
Ich ostateczna klęska była jednak nieuchronna. Za bardzo różnili się od nas, by się zasymilować. Począwszy od budowy ciała (byli więksi i bardziej krzepcy, mieli niskie czoło, potężniejsze czaszki i krótsze ręce), a skończywszy na różnicach kulturowych. Mimo że wytwarzali prymitywne narzędzia (tzw. kultura mustierska) i uprawiali "sztukę", nie potrafili mówić i mieli słabiej rozwinięte więzi grupowe. Uczeni sądzą, że mieliśmy nad nimi przewagę... w ubieraniu się. Homo neanderthalensis miał nie wytrzymać też walki o pokarm.
W jego historii niby wszystko jest jasne, a jednak nie do końca. W ostatnich latach wiele ustalonych z niemałym trudem prawd podaje się w wątpliwość. Nawet to, czy rzeczywiście nasz potężniejszy i starszy kuzyn widział na oczy żywego Homo sapiens.
Wprawdzie większość uczonych jest zdania, że neandertalczycy współistnieli z nami (bo raczej nie współżyli, jak może wynikać z ostatnich badań genetycznych) przez 8-10 tys. lat, ale niektórzy naukowcy sugerują, że te dwa gatunki wcale się nie spotkały. Argumentują, że to nie my wytępiliśmy krewniaka, bo miejsca, do których przybyliśmy, były już przez niego opuszczone.
A jednak ślady naszego współbycia z człowiekiem neandertalskim widać w znaleziskach archeologicznych. Na niektórych stanowiskach odkopano narzędzia ewidentnie będące "podróbkami" tych wykonywanych przez Homo sapiens. To oznacza, że neandertalczycy mieli sposobność podpatrywać zdolniejszych kuzynów i uczyć się od nich. Istnieją całkiem niedawne badania, które dowodzą, że okres kiedy "my" i "oni" byliśmy razem, w niektórych częściach świata trwał zaledwie 2 tys. lat. Oznaczałoby to, że nie tylko nie możemy umyć rąk od zagłady neandertalczyka, ale wręcz rozprawiliśmy się z nim "błyskawicznie".
Zabraliśmy mu jedzenie
Mimo złych czasów dla neandertalczyków przynajmniej jedna ich populacja była w stanie przez długi czas przetrwać razem z nami. Badania Jaskini Gorhama znajdującej się na terenie Gibraltaru dowodzą, że byli tam na pewno 28 tys. lat temu, czyli najdłużej w Europie. A niewykluczone, że nawet 24 tys. lat temu, gdy w pozostałych częściach świata prawdopodobnie nie było już innych neandertalczyków. Dotychczasowe badania wskazywały, że ostatni Homo neanderthalensis żył w Europie 35 tys. lat temu.
Międzynarodowa grupa naukowców pod kierownictwem Clive'a Finlaysona z uniwersytetu w Toronto w Kanadzie prowadziła prace w głębi jaskini, której wylot znajduje się w ścianie skalnego klifu ostro schodzącego do morza. Analizując 29 m kw. podłoża archeolodzy natrafili na cztery warstwy kulturowe. W trzeciej znaleźli ślady obecności ludzi współczesnych - 240 wyrobów krzemiennych pochodzących sprzed 10-18 tys. lat - a w najniższej, czwartej warstwie 103 zabytki należące do kultury mustierskiej, m.in. sprzed 28 tys. lat. Były to ślady zamieszkiwania jaskini przez grupę ludzi neandertalskich.
W jaskini znajdowało się także kilka palenisk wykorzystywanych przez Homo neanderthalensis przez tysiąclecia. Trzy próbki węgla drzewnego pobrane z jednego miejsca pozwoliły archeologom ustalić, kiedy na ogniu przygotowywano ostatni posiłek neandertalczyka. Próbki miały odpowiednio 30,5 tys., 26,4 tys. oraz 24 tys. lat.
- Jeśli te daty się potwierdzą, będziemy musieli ponownie przeanalizować wcześniejsze znaleziska - komentuje prof. Eric Delson, antropolog z Lehman College w Nowym Jorku. - To dotyczy np. czteroletniego chłopca z Lagar Velho w Portugalii, który według niektórych uczonych jest dzieckiem mieszanym, neandertalsko-współczesnym sprzed 24,5 tys. lat.

Dlaczego Homo neanderthalensis tak długo bronił się w Gibraltarze? - Wyginął, bo gorzej sobie radził ze zdobywaniem jedzenia - twierdzi Clive Finlayson. - Ale w Gibraltarze była wtedy ogromna różnorodność roślin i zwierząt zamieszkujących tereny od piaszczystych równin, przez lasy, po mokradła. Obie grupy ludzi mogły więc długo z nich korzystać, nie wchodząc sobie w drogę.

Margit Kossobudzka
gazeta.pl 2006-09-14

Ślady neandertalczyków na Gibraltarze
Na terenie Europy neandertalczycy nie wymarli 35 tys. lat temu, jak dotychczas sądzono - wynika z badań zabytków kultury człowieka neandertalskiego sprzed 28 tys. lat, odnalezionych na terenie Gibraltaru.


kości dłoni neandertalczyka
Koniec epoki neandertalczyków
Koniec obecności człowieka neandertalskiego na terenie Europy łączony był dotychczas z kulturą mustierską i datowany na ok. 35 tys. lat temu. Przetrwanie grup neandertalczyków w późniejszym okresie zostało potwierdzone jedynie na terenie południowo-wschodniej Azji. Wyniki ostatnich badań antropologów w Jaskini Gorham rzucają nowe światło na okres współistnienia ludzi neandertalskich i współczesnych na południowych rubieżach Europy.
Rezultaty badań zostały opublikowane w serwisie internetowym magazynu "Nature".
Znaleziska z jaskini Gorham
Badań namulisk Jaskini Gorham, znajdującej się na terenie Gibrataru, dokonała międzynarodowa grupa naukowców, kierowana przez Clive'a Finlayson'a z Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Toronto w Scarborough.
Obecna publikacja stanowi podsumowanie wyników wykopalisk z lat 1999-2005. W tym okresie w głębi jaskini, której wylot znajduje się w ścianie skalnego klifu, badacze natrafili na cztery warstwy kulturowe.
W trzeciej warstwie odnaleźli ślady obecności ludzi współczesnych - 240 wyrobów krzemiennych pochodzących sprzed 10-18 tys. lat, charakterystycznych dla kultury solutrejskiej i magdaleńskiej. W najniższej, czwartej warstwie, natrafiono na 103 zabytki należące do kultury mustierskiej - ślad zamieszkiwania jaskini przez grupę ludzi neandertalskich.
Dokładne określenie okresu bytności ludzi neandertalskich w jaskini było możliwe dzięki odkryciu paleniska, używanego wielokrotnie przez kilka tysięcy lat. Trzy próbki węgla drzewnego pobrane z tego miejsca zostały datowane na 30,5 tys. lat temu, 26,4 tys. lat temu oraz 24 tys. lat temu.
Wnioski antropologów
Biorąc pod uwagę liczbę zabytków krzemiennych występujących równocześnie z pobranymi próbkami węgla drzewnego, naukowcy uznali, że za ostatnią w pełni potwierdzoną datę zamieszkiwania jaskini przez neandertalczyków można przyjąć okres ok. 28 tys. lat temu.
Zdaniem antropologów prowadzących badania w Gibraltarze, odkrycia w Jaskini Gorham mogą świadczyć o możliwości przetrwania również wielu innych izolowanych grup neandertalczyków na południu współczesnej Hiszpanii.
Wyraźna różnica pomiędzy warstwą III, świadczącą o obecności człowieka współczesnego w jaskini, a warstwą IV z zabytkami charakterystycznymi dla człowieka neandertalskiego, może być dowodem na brak kontaktów pomiędzy dwoma gatunkami w okresie górnego paleolitu.
Odkrycia antropologiczne ostatnich lat potwierdziły okres współistnienia neandertalczyków i ludzi współczesnych w Europie, jednak dotychczas nie sądzono, że mógł on być tak długi, jak wskazują na to wyniki ostatnich badań z Jaskini Gorham.
Większość antropologów przychyla się do teorii mówiącej, że końcem istnienia kultur neandertalskich w Europie był napływ ludzi współczesnych na te tereny. Przyczyną wyginięcia neandertalczyków nie było bezpośrednie starcie z naszymi przodkami, lecz raczej stopniowe odbieranie im źródeł pożywienia. Ważną rolę odegrało również gorsze przystosowanie do zmieniających się warunków środowiskowych.
Magdalena Siesicka
tvp.pl 14.09.2006
Bardzo uparty neandertalczyk
Człowiek neandertalski przetrwał w Europie znacznie dłużej niż do tej pory przypuszczano. Opublikowane właśnie badania archeologiczne wskazują, że wcale nie ustąpił przed dominacją człowieka współczesnego 30 tysięcy lat temu - ale prawdopodobnie kilka tysięcy lat później.
Neandertalczyk, daleki krewny Homo sapiens, w miarę ochładzania się klimatu szukał schronienia na południowych krańcach naszego kontynentu. Nad Morzem Śródziemnym napotykał jednak coraz liczniejsze kolonie człowieka współczesnego.
Dotychczasowe teorie sugerowały, ze dość szybko ustąpił mu pola i ... wyginął. Jednak znaleziska w rejonie Gibraltaru wskazują na to, że przez kilka tysięcy lat oba gatunki musiały jakoś żyć obok siebie. Nowe odkrycia w jaskini Gorham sugerują, że neandertalczycy nie mogli być tak mało rozgarnięci, jak dotąd przypuszczaliśmy, wybrali sobie bowiem wyjątkowo korzystne miejsce zamieszkania.
Opublikowana w najnowszym "Nature" praca nie odnosi się wprost do kontrowersyjnej teorii, że neandertalczycy mogli mieszać się z Homo sapiens i przekazać nam w spadku więcej swoich cech niż sami byśmy chcieli.
RMFfm.com.pl 13.09.2006
wtorek, 24 października 2006
Gibraltar, jaskinia Gorham - najnowsze znaleziska

Ostatnio w naszym kraju wiele się mówi na temat współżycia człowieka współczesnego z neandertalczykiem. Niektórzy, jak Marcin Giertych, uważają (mam nadzieję, że w żartach, ale to groźne), iż neandertalczyk "to rasa człowieka, kiedyś może bardziej rozpowszechniona, ale wciąż istniejąca." (wstyd) - to oczywiście bzdura, ale czy istniały i jak wyglądały stosunki międzygatunkowe neandertalczyka z człowiekiem? To wbrew pozorom dość trudne pytanie. Na forach dyskusyjnych pojawiają się pytania czy współczesny człowiek pochodzi od neandertalczyka? ...i trwają burzliwe dyskusje.


czaszka neandertalczyka i człowieka współczesnego (z Cro Magnon)

Na całym świecie dyskutuje się jednak o czymś zupełnie innym, a mianowicie o tym do kiedy po ziemi stąpały te pokrewne nam istoty (raczej odrzuca się tezę o tym, że neandertalczyk jest przodkiem człowieka). Nie będę się o tym rozpisywał, gdyż przytaczam informacje prasowe na ten temat, ale postaram się wzbogacić je obrazami związanymi z ostatnim odkryciem.


JASKINIA GORHAM - POŁOŻENIE STANOWISKA

widok na Gibraltar dzisiaj

...i 25 tys. lat temu

wejście od strony morza (do jaskini obok)

i do jaskini Gorham

wyprawa na stanowisko (fotorelacja)

ŚLADY BYTNOŚCI CZŁOWIEKA NEANDERTALSKIEGO w JASKINI GORHAM

Oprócz rozsławionego paleniska (rozpisywały się o nim agencje), na podstawie którego datuje się czas korzystania z jaskini na 30,5 -24 tys. lat temu, znaleziono też mnóstwo artefaktów. Oto niektóre z nich.


ślady czerwonej ochry pozostawione na ścianach jaskini Gorhem
Ochra znana jest ludzkości od wielu tysięcy lat - używana była już od paleolitu (starsza epoka kamienia) do konserwacji i obróbki skór oraz jako barwnik. Neandertalczyk (jak i człowiek współczesny) kojarzył ochrę (przez jej czerwona barwę) z krwią - była więc symbolem życia. Używano jej najprawdopodobniej podczas wielu rytuałów (również tanecznych) barwiąc nią ciała, malując na ścianach jaskiń, kamieniach, a być może też na przedmiotach drewnianych. Posypywano też ochrą ciała zmarłych podczas pochówków, co może świadczyć o religijnym podejściu do wiary w kontynuację życia po śmierci - niestety nie wiadomo czy opartej na odrodzeniu się w tym, czy na przejściu do innego świata.


muszle z wyraźnymi efektami celowego działania
Ozdoby świadczą ostopniu rozwoju kultury, zaspakajaniu oprócz podstawowych również i duchowych potrzeb, a więc świadczą o ich istnieniu. Można polemizować nad czasem (120 czy 41tys. lat temu) i powodem pojawienia się wisiorów czy innych przedmiotów, ale najbardziej prawdopodobna zdaje się geneza myśliwska (trofea), a potem dopiero zdobnicza. Ozdoby miały mówić o statusie społecznym i służyć jako mistyczne przedmioty, zapewniające ochronę i pomyślność.


pięściak i kamienie nie występujące naturalnie na terenie jaskini
Narzędzia Kamienne - nauczyliśmy się rozpoznawać niektóre z nich takie jak np. pięściaki, zgrzebła, groty czy noże, ale to nie wyczerpuje całego arsenału stosowanego przez naszych przodków.
Jednym ze sposobów identyfikacji artefaktów jest analiza pochodzenia materiału kamiennego znajdującego się na terenie danego stanowiska. Jeśli jakaś skała (której okruchy znajdujemy) nie występuje naturalnie w najbliższym otoczeniu, można przypuszczać, że trafiła na stanowisko w jakimś konkretnym celu, przetransportowanaa przez zasiedleńców. Czasem, na pierwszy rzut oka, kamień nie sprawiający wrażenia przydatności przetwórczej, bądź bojowej (czy też myśliwskiej) okazuje się po głębszej analizie bardzo cenny znaleziskiem.


koprolit (skamieniałe odchody) i kości zwierzęca ze śladami narzędzi
Oczywistymi sladami zamieszkiwania danego teenu są odpady, które bardzo wiele mogą powiedzieć o mieszkańcach.Na ich podstawie mozna stwierdzić czym się żywili, ale również opisać środowisko w jakim żyli (faunę i florę) okresy klęsk i urodzajów, relacje panujące w grupie i jej znaczenie w większej społeczności (relacje "międzyplemienne"). Badanie odpadków niekiedy wnosi dużo więcej niż odnalezione artefakty.

strona Muzeum Gibraltaru
do pobrania linki o Gorham
ten temat również na ArcheoWieści.blox.pl